فیزیک و طبیعت

چگونه زلزله نگار زلزله را ثبت مي‌كند؟

گاهي به ما خبر مي‌رسد كه در يكي از نقاط دور دست جهان، مانند ژاپن يا آمريكاي جنوبي، زمين لرزه‌اي رخ داده است. همچنين گاهي نيز شنيده‌ايم كه برخي از زمين لرزه‌ها به حدي خطرناك بوده‌اند كه شهرهايي را ويران و افراد بسياري را نابود كرده‌اند. هر چند كه چنين زمين لرزه‌هايي در نقاط دور دست به وقوع مي‌پيوندند ولي ما در شهر خود هرگز اثري از آنها را احساس نمي‌كنيم. حالا شما مي‌پرسيد كه اگر راستي زمين در جايي لرزيده، پس چرا زمين شهر ما تكان نخورده است؟

اما نه، اين يك اشتباه است. زيرا بايد به شما بگوييم كه بر اثر هر زمين لرزه‌اي حتي زمين شهر شما هم تكان خورده است هر چند كه شما چيزي احساس نمي‌كنيد، ولي دانشمندان مي‌توانند با دستگاه مخصوصي آن زلزله‌ها را به طور دقيق ثبت نمايند. دستگاهي كه براي ثبت زمين لرزه به كار مي‌رود زلزله نگار ناميده مي‌شود. علم مطالعه و تحقيق درباره زمين لرزه‌ها را زلزله شناسي مي‌گويند. حالا ببينيم در حالي كه شما زمين لرزه‌اي را ابداً حس نمي‌كنيد چگونه دانشمندان قادر به ثبت آن مي‌شوند.

زمين لرزه عبارت است از ارتعاش و لرزش سطح زمين، يعني فقط پوسته زمين حركت مي‌كند نه تمام كره زمين.

معمولاً زمين لرزه ناشي از گسله‌اي است كه در ميان تخته سنگهاي عظيم پوسته زمين ايجاد مي‌شود. همين كه چنين شكافي پديد آمد توده عظيمي از سنگ چنان به شدت بر بدنه سنگي ديگر ساييده مي‌شود كه تخته سنگهاي ديگر را، يكي پس از ديگري پهلو به پهلو، به هم مي‌سايد. از نيروي اصطكاكها در سنگها ارتعاشي پديد مي آيد، ارتعاشي كه ممكن است تا هزاران فرسنگ همچنان ادامه بيابد و در نتيجه زمين لرزه ايجاد كند.

پس متوجه هستند كه چگونه ارتعاشهاي ناشي از زمين لرزه نوعي حركت موج مانند است كه به سرعتهاي مختلفي در سراسر «لايه سنگي زمين» گردش مي‌كند. از آنجا كه اين ارتعاشها مسافت طولاني‌اي را مي‌پيمايد پس در نتيجه از تكان زلزله به تدريج كاسته مي‌شود. از اين رو، شما نمي‌توانيد زلزله‌هايي را كه در نقاط دور دست رخ داده عينا در شهر خودتان هم حس كنيد لرزش زمين تا به شما برسد بسيار بسيار خفيف گرديده است. اما دستگاه زلزله نگار قادر است كه همين لرزش خفيف را گرفته در روي كاغذي برايمان يادداشت كند.